Bir sokak, üç kuşak

Türkiye’de modern diş hekimliğinin başlangıcı, tek bir kişinin gelişiyle işaretlenir.

Alfred Kantorowicz, 1880’de Posen’de (bugünkü Poznań) doğdu. Bonn Üniversitesi’nde diş hekimliği kliniğini yönetti; ortodonti ve çocuk diş hekimliği alanlarında öncü çalışmalar yaptı. Yahudi kökeni ve Sosyal Demokrat Parti üyeliği nedeniyle 1933’te tutuklandı, toplama kamplarında tutuldu.

Aynı yıl Türkiye’de üniversite reformu yürütülüyor, Almanya’dan gelecek bilim insanlarının listesi hazırlanıyordu. Kantorowicz’in adı listede vardı ama toplama kampında olduğu için üstü çizilmişti.

Atatürk gelmesini istedi. Nazi hükümetine mektup yazıldı, iki ay cevap alınamadı. Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras aracılığıyla verilen notanın ardından Kantorowicz kırk sekiz saat içinde serbest bırakıldı. 5 Kasım 1933’te eşi ve dört çocuğuyla İstanbul’a geldi.

İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Diş Hekimliği Yüksekokulu’nun ilk yöneticisi oldu. Eğitim programını yeniden kurdu; ortodonti, pedodonti, periodontoloji, protez ve çene cerrahisi bölümlerinin kuruluşuna öncülük etti. Atatürk’ün, İsmet İnönü’nün ve İran Şahı Rıza Pehlevi’nin diş tedavilerini üstlendi. 1948’de emekli oldu ve 1950’de Almanya’ya döndü.

Bugün Türkiye’de uygulanan çene cerrahisi, ana bilim dalı olarak bu dönemde kuruldu.

Dt. Sadık Tatar, Kantorowicz’in öğrencilerindendi. Aile arşivinde, Kantorowicz’in Türkiye’den ayrılışında çekilmiş bir fotoğraf bulunuyor.

Dt. Sadık Tatar (solda) ve Ord. Prof. Dr. Alfred Kantorowicz (ortada) — İDO Dergisi, 2008; 118:97

1927 · Gaziantep, İslahiye

Orman memuru Mehmet Tatar’ın ikiz oğullarından biri olarak doğdu. İslahiye’de o yıllarda ortaokul yoktu; on iki yaşında, kimseyi tanımadığı Kahramanmaraş’a okumaya gönderildi. Kaldığı evde lambanın yakılmasına izin verilmediği için geceleri mum ışığında ders çalıştı.

Bir gün babasına mektup yazıp geri çağrılmayı istedi. Gelen cevap onu geri çağırmadı:

“Var mı hemencecik hayale ulaşmak? Canın yanacak, düşeceksin, ayağın kanayacak. Ama tekrar ayağa kalkıp yürümeye devam edeceksin. Her güzele ulaşmanın bir bedeli var.”

Ortaokulu bitirdi. Kahramanmaraş’ta lise yoktu; parasız yatılı sınavlarına girdi ve İstanbul Kabataş Lisesi’ni kazandı. On beş yaşında, tek başına trene bindi. Liseyi Haydarpaşa’da tamamladı.

1945 · Gülhane

Üniversite parasız değildi. Yine parasız ve yatılı okuyabileceği bir yol aradı; Gülhane Askerî Tıp Akademisi’nin diş tabipliği bölümüne girdi.

O yıllarda Türkiye’de diş hekimliği yeni kuruluyordu ve Almanya’dan gelen bilim insanları ders veriyordu. Kantorowicz’le tanışması bu döneme rastlar. Yıllar sonra da o hocaların Türkiye’nin üniversite hayatına katkısını anlatmayı sürdürdü.

1951 · Kütahya

Eğitimini tamamladı ve diş tabip havacı teğmen olarak Kütahya’ya atandı. Şehirde neredeyse hiç diş hekimi yoktu. Hem askerî görevini yürüttü hem muayenehanesinde çalıştı. Yaklaşık on beş yıl orada kaldı.

1960’ların ortası · Arnavutköy

Çocuklarının eğitimi için İstanbul’a döndü. Evini Rumelihisarı’na, muayenehanesini Beşiktaş Arnavutköy’e açtı. Çocukları da Kabataş Lisesi’ne başladı — yıllar önce kaydını aldırıp ayrıldığı okul.

Diş tabip albay olarak emekli oldu. Oğlu Mustafa ile uzun yıllar aynı muayenehanede birlikte çalıştı.

Vefat etti; İstanbul Yeniköy Mezarlığı’nda yatıyor.

Bu bölümdeki aile anlatısı, Dt. Sadık Tatar’ın yeğeni Hüseyin Tatar’ın kaleme aldığı anılardan yararlanılarak hazırlanmıştır.

Dt. Sadık Tatar beyaz hekim önlüğüyle hasta muayene ederken — İDO Dergisi, 2008; 118:97

1979 · Kabataş Lisesi ve İstanbul Üniversitesi (Çapa)

Babası Dt. Sadık Tatar gibi ortaöğrenimini Kabataş Erkek Lisesi’nde tamamladı. Baba mesleğini seçerek girdiği İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi (Çapa)’nden 1979 yılında mezun oldu.

Mezuniyetinin ardından Arnavutköy’deki aile muayenehanesinde babası Dt. Sadık Tatar ile uzun yıllar birlikte çalıştı ve kliniği ondan devraldı. Muayenehane bu dönemde aynı sokakta yan daireden bugünkü yerine taşındı.

Meslek Örgütü Yöneticiliği, TDB Delegeliği ve Kongre Görevleri

Klinik hekimliğinin yanı sıra Türk diş hekimliğinin meslek örgütlerinde uzun yıllar aktif görev ve sorumluluklar üstlendi. İstanbul Dişhekimleri Odası (İDO) bünyesinde Saymanlık ve Disiplin Kurulu Başkanlığı görevlerinde bulundu; Türk Dişhekimleri Birliği (TDB) Delegesi olarak mesleki temsilde yer aldı.

Yıllar boyunca ulusal ve uluslararası diş hekimliği kongreleri, mesleki fuarlar ve bilimsel organizasyon komitelerinde sayısız görev üstlenerek meslek içi dayanışmanın ve bilimsel paylaşımın gelişimine katkıda bulundu.

2008 yılında İstanbul Dişhekimleri Odası Dergisi, “Kuşaktan kuşağa” dizisinde aileyi konu alan bir röportaj yayımladı. Röportajın başlığı şuydu: Babadan oğula, oğuldan toruna TATAR’lar.

Uzm. Dr. Dt. Mehmet Can Tatar, duvarda Dt. Sadık Tatar portresi ve Dt. Mustafa Tatar — İDO Dergisi, 2008; 118:96